Dr. M. Turhan SOFUOĞLU Hava Ambulanslarının Tarihçesi ve Günümüzdeki Durumu
Hava Ambulanslarının Tarihçesi ve Günümüzdeki Durumu
Dr. M. Turhan SOFUOĞLU

Hava Ambulanslarının Tarihçesi ve Günümüzdeki Durumu

Mitolojide, Girit Kralı Minos’un bir labirente hapsettiği Diadalos ve oğlu Icarus’un kaz tüylerini balmumu ile yapıştırarak yaptıkları kanatlar ile kaçarken, Icarus’un babasının öğütlerine uymayarak yükselmesi sırasında güneşin balmumunu eritmesi sonucu denize düşerek boğulması tarihte bilinen ilk uçuş kazasıdır.

Yine 17. yy’da yaşamış ünlü Türk Bilgini Hezarfen Ahmet Çelebi 1632 yılında Galata Kulesinden Üsküdar’a doğru takma kanatlar ile uçarak, tarihteki ilk kıtalar arası uçuşu gerçekleştirmiştir.

            Bir hava aracı ile ilk uçuş denemesi 1783 tarihinde Montgolfier kardeşlerin yarattığı bir balon ile gerçekleştirilmiş ve bu ilk denemede 19 Eylül 1783 tarihinde Paris’te büyük bir kalabalığın önünde bir koyun, bir ördek ve bir horoz balonla 6 millik bir uçuşu yaptılar. Aynı yılın 21 Kasımında bir Fransız Fizikçi olan Rozier ve bir arkadaşı Paris semalarında balonla uçarak tarihteki ilk insanlı uçuşu gerçekleştirdiler.

 

Hava yolu ile ilk hasta ve yaralı taşıma işleminin 1870 yılında Fransa ve Prusya arasındaki  savaş sırasında Paris kuşatması sırasında balonla yapıldığı kayıtlara geçmiştir. Bu olaydan 20 yıl sonra bir Alman askeri hekiminin yaralıları balonla taşıdığı bilinmektedir. Yaralıların uçakla taşınması ile ilgili ilk bilgiler I. Dünya Savaşı yıllarına aittir. 1916 yılında Fransızlar tarafından Sırp yaralılar taşınmıştır.

 

Yine savaş yıllarında 1917’de İngiliz Askeri Birliğine ait bir asker Türkiye’de ayağından yaralanmış ve 45 dakikada bir hastaneye uçak ile nakledilmiştir. Aynı yıl Avustralya’da misyoner bir papaz olan John Flynn uçuş, telsiz ve tıbbi girişim kombinasyonu fikrini geliştirdi ve daha sonraki yıllarda Avustralya’nın Queensland bölgesinde doktorlar, telsiz operatörleri ve hayırseverler birlikte hareket ederek 1928 yılında resmi uçuşlara başladılar ve ilk yıl 20.000 millik bir bölgede 225 hasta ve yaralıya ulaştılar. 1930’lu yıllarda İskoçya’da denizcilerin acil sağlık sorunları için yine hava yolu kullanıldı. 2. Dünya Savaşında hava yolu ile hasta ve yaralıların cephe gerisine veya ülkeler arasında taşınmasını daha yoğun olarak görüyoruz. Yine bu yıllarda İsviçre’de hava ambulanslarının dağ kurtarma amaçlı kullanıldıklarını ve medikal ekiplerin paraşütle kara ile ulaşılamayan bölgelerdeki hasta ve yaralılara gönderildiklerini görüyoruz.

 

Helikopter teknolojisinin gelişmesi ve bu araçların uçaklara göre hareket kabiliyetleri ve esnekliklerinin daha üstün olması özellikle Kore ve Vietnam savaşlarında çok sayıda hasta ve yaralının kurtarma ve taşınmasında kullanılmasına neden olmuştur.

            Günümüzde ambulans helikopterler, ABD ve birçok Avrupa ülkesinde kullanılmaktadır. ABD’de sigorta şirketleri ile helikopter ambulansların ücretleri ödenmekte ve bu yolla çok sayıda hasta nakli gerçekleştirilmektedir.

 

Almanya, İngiltere, İsviçre, Fransa, Avusturya, İtalya ve İskandinav ülkelerinde helikopter ambulansların son derece başarılı versiyonları geliştirilmiş ve özellikle Almanya’da tüm ülkeyi kapsayan bir ağ oluşturularak, acil durumlarda olay yerine helikopter ambulansın ulaştırılmasını hedefleyen bir sistem oluşturulmuştur. Bu helikopter genellikle hastanelere yakın olarak konuşlandırılarak, bir acil hekiminin olay yerine ulaştırılması gerektiği durumlarda hastane acil servisinde görevli hekim, paramedik ve bir pilot ile uçuş bilgisinin geldiği andan itibaren 2 dakika içinde havalanacak bir organizasyon yapılmıştır.

 

Almanya’da 20 yıllık istatistikler göstermiştir ki bu organizasyonla olay yerine ortalama ulaşma süreleri 10 dakikanın altına inmiş, yoğun bakım hastalarının hastanede kalış sürelerinde 5-8 gün arası kısalmalar olmuş, yara infeksiyonlarında %9’luk bir azalma görülmüş, hastaların hastaneye nakilleri sırasında oluşan ölümlerin sayısında belirgin bir düşüş saptanmış ve kafa travmalarındaki mortalitede %15’lik bir azalma görülmüştür. Yine kardiak arrest vakalarına müdahalede %3’lük bir başarı sağlanmıştır.

 

Almanya ve birçok Avrupa ülkesinde yerel yönetimler ve itfaiyeye bağlı helikopter ambulanlar yanında özel hava ambulans şirketleri hem ulusal hava ambulans sisteminin içinde hem de özel sağlık sektöründe hizmet vermektedir. Bu kuruluşlar ortak bir network ağı ile sağlık sigorta sistemleri üzerinden Avrupa genelinde hasta naklini gerçekleştirmektedirler.

 

            İngiltere’de başlangıçta bu derece etkin kullanılmamasının nedeni ulusal sağlık bütçesinden ayrılan paranın azlığıydı. Daha sonraki yıllarda ulaşım yolları ve araçlarındaki kompleks yapının artışı neticesinde oluşan korkunç kazalar bu ülkede helikopter ambulansların kullanımına bakış açısını değiştirdi. 1988 yılında Royal Collage of Surgeons tarafından atılan önemli bir adım ile travma merkezleri arasında bir network ağı oluşturuldu ve büyük kazalar sonucu yaralananların nakilleri helikopter ambulanslar ile doğrudan bu merkezlere yapılmaya başlandı.

 

Fransa’da 15 numaralı telefon ile ulaşılan SAMU’ya ait ambulanslara helikopter ambulanslar dahil edildi ve ambulanslar genellikle hastane bahçelerinde konuşlandırıldı. Yine İsveç’te 112 numaralı telefonla ulaşılan acil çağrı merkezine bağlı 10 adet helikopter ülke bazında hizmet vermektedir. Polonya’da helikopterler 1950’li yıllardan bu yana kurtarma amaçlı kullanılmakla birlikte 2000 yılında gerçek anlamda bir hava ambulans sistemi kurulmuştur.

 

Şu an için tüm ülkede faaliyet gösteren 17 helikopter ambulans, 4 uçak ambulans ve dağ kurtarma ve sahil güvenliğe ait deniz arama kurtarma helikopterleri bulunmaktadır. Helikopter ambulanslar, trafik kazaları, spinal yaralanmalar, yanıklar gibi travma olgularında ve kalp krizi gibi acil tıbbi durumlarda primer müdahale amaçlı, beyin cerrahisi olguları, yenidoğan nakilleri ve yoğun bakım olgularında sekonder hastaneler arası nakil amacıyla kullanılmaktadır.

 

2010 yılına kadar helikopter ambulans sayısını 20’ye çıkarıp, askeri helikopterler ile sivil helikopter ambulanslar arasındaki işbirliği ve koordinasyonu sağlamayı hedeflemişlerdir.Komşumuz Yunanistan’da ise Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş EKAB adlı bir kuruluş Atina ve çevresindeki bölge ve adalarda yaşayan yaklaşık 5 milyon nüfusa kara, deniz ve hava ambulansları ile hizmet vermektedir. Başlangıçta gece uçuşu da yapan ve helikopterlerin bakımı ve pilotları kendisine ait olan EKAB, Ege denizindeki uçuşların hava hareketleri yönünden son derece tehlikeli olması ve helikopterlerin uçuş ve bakım sorunları nedeni ile bugün Yunan Askeri kurumları ile işbirliği yapmakta, pilot ve yer bakımlarında askeriyeden destek almaktadır.

Ülkemizde ise bugüne kadar askeri kurumların bünyesinde hizmet veren hava ambulansları, kara ve hava kuvvetleri yanında Sahil Güvenlik Komutanlıklarına bağlı arama ve kurtarma helikopterleri ile hizmet vermekte iken özel sağlık kuruluşlarına ait ambulans helikopterler yok denecek kadar azdı. Hava kuvvetlerine ait 2 adet uçak ambulans yanında özellikle güneydoğu bölgesindeki arazi şartlarından dolayı hasta ve yaralı naklinde kullanılan askeri helikopterler bulunmakta, sağlık personeli ve tıbbi malzeme desteği ile bu nakiller gerçekleştirilmektedir.

 

Sağlık Bakanlığı’nın hizmet alımı yolu ile 2008 yılından itibaren önümüzdeki yıl içerisinde 112 acil sağlık hizmetleri bünyesinde 17 helikopter ambulans, 3 uçak ambulans ve sağlık ekibi ile tüm ülkede hava ambulans sistemini başlatacaktır. Bu uygulama, ülkemiz adına tarihi bir dönüm noktası olması yanında önemli bir eksikliğin de ortadan kaldırılması sonucunu doğuracaktır.

            Sonuç olarak, hız, kalite ve teknolojinin ön plana çıktığı çağımızda hava ambulanslarının giderek artan bir şekilde tüm ülkelerin acil sağlık hizmetlerinin içinde yer alması, komşu ülkeler arasındaki ortak acil sağlık operasyonları ile ülkeler arası hasta nakillerindeki artışın da yolunu açacak gibi görünmektedir. Ülkemizin de bu yıldan itibaren bu sisteme dahil olması acil sağlık hizmetlerinin giderek artan bir şekildeki gelişmesine olumlu bir katkı sağlayacaktır.

 

 

 

 

Dr. M. Turhan SOFUOĞLU

 

 

 

İzmir Sağlık Müdür Yardımcısı

 

 

112 Ege Bölge Koordinatörü


Sende Yorumla...
Kalan karakter sayısı : 500
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR X
Sağlık Personelinin Kayınbiraderi Şehit Oldu
Sağlık Personelinin Kayınbiraderi Şehit Oldu
Bakanlık yeni yasa taslağına yıpranma payını koydu
Bakanlık yeni yasa taslağına yıpranma payını koydu